Đồng Tháp: đưa khoa học công nghệ vào từng thửa ruộng, nâng giá trị nông sản

Khi bài toán khoa học bắt đầu từ  sức khỏe của đất Đồng Tháp là địa phương có thế mạnh về nông nghiệp, trong đó xoài là một trong những ngành hàng đặc trưng. Tuy nhiên, cùng với quá trình thâm canh, câu chuyện về chất lượng đất, sử dụng phân bón hợp lý, chi phí đầu vào và phát triển sản xuất bền vững ngày càng trở nên quan trọng.

Từ yêu cầu đó, tỉnh đã tìm kiếm những giải pháp khoa học và công nghệ mới để đánh giá, cải thiện sức khỏe đất và hướng tới phương thức canh tác bền vững.

Một trong những hướng tiếp cận được Đồng Tháp nghiên cứu là công nghệ SOFIX (Soil Fertility Index) do các nhà khoa học Nhật Bản phát triển. Công nghệ này đánh giá sức khỏe đất dựa trên sự kết hợp giữa các đặc tính lý, hóa và sinh học của đất, trong đó chú trọng đến hệ vi sinh vật và quá trình chuyển hóa vật chất trong đất. Hệ thống SOFIX sử dụng 19 chỉ tiêu để đánh giá đất và từ đó hỗ trợ đề xuất giải pháp canh tác, sử dụng dinh dưỡng phù hợp.

Điểm đáng chú ý của công nghệ này là thay vì chỉ nhìn vào hàm lượng dinh dưỡng trong đất, phương pháp tiếp cận còn quan tâm đến “sức khỏe” của đất và hoạt động của hệ vi sinh vật. Đây là cơ sở khoa học để hướng tới sử dụng hiệu quả nguồn hữu cơ, giảm phụ thuộc vào phân bón hóa học và phát triển nông nghiệp tuần hoàn.

Từ Nhật Bản đến vùng xoài Cao Lãnh Năm 2024, Đồng Tháp đã có bước đi cụ thể khi phối hợp với Trường Đại học Ritsumeikan, Nhật Bản nghiên cứu khả năng ứng dụng công nghệ SOFIX đối với một số nông sản chủ lực.

Theo Kế hoạch số 759/KH-SNN ngày 01/3/2024 của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Đồng Tháp, tỉnh tổ chức khảo sát, lấy mẫu đất và xây dựng các mô hình thử nghiệm tính phù hợp của công nghệ SOFIX đối với cây xoài, cây lúa và cây quýt hồng. Riêng đối với cây xoài, mô hình được xác định với quy mô 1 ha tại xã Mỹ Xương, huyện Cao Lãnh.

Việc lựa chọn vùng xoài Cao Lãnh để thử nghiệm có ý nghĩa thực tiễn. Thay vì đưa một công nghệ mới vào ứng dụng theo cách đại trà, địa phương tiếp cận theo hướng khảo sát – lấy mẫu – phân tích – thử nghiệm – đánh giá khả năng phù hợp, qua đó có thêm cơ sở khoa học trước khi xem xét khả năng mở rộng.

Đây chính là một cách tiếp cận đáng chú ý trong hoạt động khoa học và công nghệ ở địa phương: bài toán của sản xuất được chuyển thành bài toán nghiên cứu; kết quả nghiên cứu được kiểm chứng trên thực địa; sau đó mới xem xét khả năng nhân rộng. Không chỉ là câu chuyện về phân bón giá trị của mô hình không nằm đơn thuần ở việc thay đổi một loại phân bón hay một quy trình chăm sóc cây.

Về bản chất, SOFIX hướng tới việc đo lường và hiểu rõ hơn những gì đang diễn ra trong đất. Các chỉ tiêu về hóa học, vật lý và sinh học được xem xét đồng thời để có cơ sở xác định tình trạng đất và đưa ra giải pháp phù hợp.

Theo các tài liệu nghiên cứu về SOFIX tại Việt Nam, công nghệ này có thể hỗ trợ đánh giá sức khỏe đất, sử dụng nguồn hữu cơ địa phương, nâng cao độ phì nhiêu đất, đồng thời hướng tới giảm sử dụng phân bón hóa học và giảm phát thải trong sản xuất nông nghiệp.

Đối với Đồng Tháp, cách tiếp cận này đặc biệt phù hợp với định hướng phát triển nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh mà tỉnh đang triển khai. Tháng 9/2026, UBND tỉnh ban hành Kế hoạch số 1404/KH-UBND triển khai Đề án xây dựng Đồng Tháp trở thành tỉnh tiên phong, kiểu mẫu về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030.

Khi khoa học công nghệ kết hợp với chuyển đổi số từ câu chuyện SOFIX có thể nhìn rộng hơn về chuyển đổi số trong nông nghiệp Đồng Tháp.

Nếu dữ liệu phân tích đất của từng vùng trồng được số hóa, kết hợp với dữ liệu về thời tiết, nguồn nước, giống cây, quy trình chăm sóc, sâu bệnh, sản lượng và thị trường, địa phương có thể từng bước hình thành cơ sở dữ liệu phục vụ quản lý vùng sản xuất.

Khi đó, người nông dân không chỉ sản xuất dựa trên kinh nghiệm mà có thể sử dụng dữ liệu để đưa ra quyết định. Hợp tác xã có thể theo dõi vùng nguyên liệu; doanh nghiệp có thể chủ động hơn trong thu mua và chế biến; cơ quan quản lý có thêm công cụ theo dõi sản xuất.

Đây cũng là điểm giao thoa giữa khoa học, công nghệ và chuyển đổi số: khoa học cung cấp phương pháp và tri thức; công nghệ tạo ra công cụ ứng dụng; còn dữ liệu số giúp lưu trữ, kết nối và khai thác kết quả trên quy mô lớn.

Từ một mô hình đến một hệ sinh thái đổi mới sáng tạo Một mô hình khoa học công nghệ chỉ thực sự có giá trị khi kết quả có thể được chuyển hóa thành giá trị kinh tế và xã hội. Với Đồng Tháp, câu chuyện ứng dụng công nghệ mới trong nông nghiệp có thể được phát triển theo chuỗi: Bài toán của nông dân → nghiên cứu khoa học → thử nghiệm thực địa → dữ liệu hóa kết quả → hoàn thiện quy trình → doanh nghiệp tham gia → nhân rộng mô hình.

Cách tiếp cận này cũng phù hợp với việc tỉnh đang củng cố hệ sinh thái hỗ trợ khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Ngày 16/9/2026, UBND tỉnh ban hành Quyết định số 2908/QĐ-UBND quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số trực thuộc Sở Khoa học và Công nghệ tỉnh Đồng Tháp.

Việc hình thành đầu mối chuyên trách tạo thêm điều kiện để kết nối nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp – người dân, đặc biệt trong việc tìm kiếm và giải quyết những bài toán thực tế của địa phương bằng khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Để công nghệ thực sự đi vào sản xuất từ mô hình thử nghiệm SOFIX tại vùng xoài Cao Lãnh, một vấn đề quan trọng được đặt ra là cần tiếp tục theo dõi và đánh giá bằng những chỉ số cụ thể: chất lượng đất thay đổi như thế nào, chi phí đầu vào có giảm không, năng suất và chất lượng nông sản ra sao, mức độ sử dụng phân bón thay đổi thế nào và hiệu quả kinh tế đối với người sản xuất có được cải thiện hay không.

Những dữ liệu này sẽ quyết định khả năng nhân rộng mô hình và giúp tránh tình trạng ứng dụng công nghệ theo phong trào. Bài học lớn hơn từ mô hình không phải là một công nghệ cụ thể, mà là cách Đồng Tháp đặt khoa học và công nghệ trước một bài toán rất cụ thể của sản xuất. Khi một vấn đề của người dân trở thành bài toán nghiên cứu; khi kết quả nghiên cứu được kiểm chứng bằng dữ liệu thực tế; và khi dữ liệu đó được kết nối với doanh nghiệp, cơ quan quản lý và thị trường, khoa học công nghệ mới thực sự trở thành động lực của phát triển.

Trong chặng đường hướng tới nền nông nghiệp sinh thái, hiện đại và có giá trị gia tăng cao, những mô hình như vậy có thể trở thành những “điểm thử nghiệm” quan trọng để Đồng Tháp tiếp tục hoàn thiện phương thức sản xuất mới – sản xuất dựa trên tri thức, công nghệ và dữ liệu./.

Nguồn trích dẫn chính

1.Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Đồng Tháp, Kế hoạch số 759/KH-SNN ngày 01/3/2024 về tiếp và làm việc với Đoàn Trường Đại học Ritsumeikan, Nhật Bản về tính khả thi của công nghệ SOFIX; trong đó nêu rõ các mô hình khảo sát, thử nghiệm tại vùng xoài Mỹ Xương, lúa Mỹ Đông và quýt hồng Long Hậu.

2.Trường Đại học Ritsumeikan (Nhật Bản), tài liệu giới thiệu công nghệ SOFIX - Soil Fertility Index, về phương pháp đánh giá độ phì nhiêu đất và các chỉ tiêu sinh học của đất.

3.Trường Đại học Ritsumeikan, bài viết nghiên cứu về SOFIX, trong đó mô tả hệ thống 19 chỉ tiêu và việc kết hợp các chỉ tiêu hóa học, vật lý và sinh học của đất.

4.Viện Khoa học Nông nghiệp Việt Nam (VAAS), bài viết “Ứng dụng công nghệ SOFIX để đánh giá sức khỏe đất cho một số cây trồng ở Việt Nam”, đăng ngày 01/4/2025.

5.UBND tỉnh Đồng Tháp, Kế hoạch số 1404/KH-UBND ngày 14/9/2026 triển khai Đề án xây dựng Đồng Tháp trở thành tỉnh tiên phong, kiểu mẫu về nông nghiệp sinh thái, nông thôn hiện đại, nông dân văn minh đến năm 2030.

6.UBND tỉnh Đồng Tháp, Quyết định số 2908/QĐ-UBND ngày 16/9/2026 về chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Trung tâm Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số trực thuộc Sở KH&CN tỉnh Đồng Tháp.

DH (sưu tầm và tổng hợp)